ปฏิทินมาตรฐาน และเรื่องราวของปีอธิกสุรธิน

29 กุมภาพันธ์ ถือเป็นวันพิเศษอีกหนึ่งวันสำหรับใครหลายๆ คน เพราะอย่างที่ทราบกันแบบหยาบๆว่า วันนี้ 4 ปี จะมีสักครั้ง (จริงๆมีวิธีนับที่ละเอียดกว่านั้นด้านล่าง*) หลายคนอาจมีวันคล้ายวันเกิดตรงกับวันนี้ ปีนี้ได้ฉลองตรงวันแล้วนะ (เย่) หลายคนเงินเดือนออกวันที่ 1 ปีนี้ต้องรอเพิ่มอีกวัน พรุ่งนี้ก็ได้เงินแล้วนะ (ฮือ) และที่สำคัญ The Paragraph เผยแพร่วันนี้วันแรก และจะอยู่ไปอีกนานหากท่านผู้อ่านยังไม่เบื่อเสียก่อน (ลากเข้ามาเกี่ยวจนได้)

ทำไมเราจึงต้องมีปีอธิกสุรทิน

ที่จริงเรื่องนี้มีอธิบายเอาไว้หลายแหล่งมาก ฉะนั้นเราขอสรุปคร่าวๆ พอให้เข้าใจว่า โลกไม่ได้โคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นระยะเวลา 365 วันเป๊ะๆ แต่เป็น 365.2422 วัน [1] (เกินมา 6 ชั่วโมงกว่าๆ) ถ้าหากเรานับวันในปฏิทินเป็น 365 วัน ต่อเนื่องกันไปเรื่อยๆ ในระยะเวลา 100 ปี ถึงแม้วันจะเป็นวันเดิม แต่ตำแหน่งในวงโคจรรอบดวงอาทิตย์จะไม่ใช่ตำแหน่งเดิม ฤดูกาลต่างๆ ที่ขึ้นกับการโคจรรอบดวงอาทิตย์ จะเคลื่อนไปเกือบเดือนเลยทีเดียว

*การนับปีอธิกสุรทิน (Leap Year) ในปัจจุบัน จึงกำหนดให้ปีที่หารด้วย 4 ลงตัว เป็นปีอธิกสุรทิน คือปีนั้น มีวันเพิ่มมา 1 วัน เรียกว่า วันอธิกวาร ทำให้เดือนกุมภาพันธ์ปีนั้น มี 29 วัน และปีทั้งปี มี 366 วัน ยกเว้น ปีที่หารด้วย 100 ลงตัว ไม่นับเป็นปี อธิกสุรทิน และยกเว้นในยกเว้นอีกว่า ปีที่หารด้วย 400 ลงตัว เป็นปีอธิกสุรทิน [2]

งง… อ่ะ ยกตัวอย่างเลย

• ปี 1895 ถือเป็นปีปกติ หรือปีปกติสุรทิน (Common Year) เพราะหารด้วย 4 ไม่ลงตัว
• ปี 1896 ถือเป็นปีอธิกสุรทิน เพราะหารด้วย 4 ลงตัว
• ปี 1900 ถือเป็นปีปกติ เพราะถึงแม้จะหารด้วย 4 ลงตัว แต่ก็หารด้วย 100 ลงตัวด้วย
• ปี 2000 ถือเป็นปีอธิกสุรทิน เพราะหารด้วย 4 ลงตัว และถึงแม้จะหารด้วย 100 ลงตัว แต่ก็ยกเว้นในยกเว้น เพราะหารด้วย 400 ลงตัวด้วย

ปีนี้ (ที่บทความนี้เผยแพร่) คือปี 2020 ฉะนั้น ปีนี้จึงถือเป็นปีอธิกสุรทิน และมีวันอธิกวาร หรือวันที่ 29 กุมภาพันธ์ เพิ่มขึ้นมานั่นเอง

ก่อนหน้าที่จะใช้อธิกสุรทิน เราใช้อะไร?

เรา ในที่นี้คือประชาชนชาวโรมัน ใช้ปฏิทินโรมันกันครับ [3] (ทำไมคำตอบมันดูกำปั้นทุบดินจังวะ) อธิบายเพิ่มสักเล็กน้อยก่อนโดนด่า (ไม่ทันแล้ว) ปฏิทินโรมันมีเดือนทั้งหมด 12 เดือน และมีปีทั้งหมด 355 วัน และในบางปี จะมีการแทรกเดือน Mercedonius เข้ามาในปีนั้น ทำให้วันรวมทั้งสิ้นของตลอดทั้งปีอยู่ที่ 377 หรือ 378 วันครับ

ฟังดูยุ่งยากใช่ไหมล่ะ ใช่ครับ มันมีวิธีการคำนวนที่ชวนสับสนอยู่ไม่น้อย ในการตัดสินใจว่าจะแทรกเดือนที่ว่านั่นในปีไหน แต่ปัญหาของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่วิธีคำนวนครับ ปัญหามันอยู่ที่ว่า คนที่ตัดสินใจได้ว่าจะแทรกวันไหนปีไหน คือปุโรหิตสูงสุด หรือ Pontifex Maximus ครับ

ระยะเวลาการปกครองของนักปกครองโรมัน อ้างอิงตามปีปฏิทินครับ ถ้าหากปุโรหิตสูงสุด และพรรคพวกอยากขยายเวลาการครองอำนาจของตนเขาจะทำอย่างไรครับ …. ทะแด้มม ถูกต้องเลย (ท่านผู้อ่าน : ==’) เขาก็เพิ่มเดือน Mercedonius ในปีนั้นไงครับ! ปีในปฏิทินโรมันจึงอาจคลาดเคลื่อนจากปีที่นับตามสุรยคติไปไกลโขเลย

และที่ปัญหาใหญ่ไม่แพ้กัน คือการตัดสินใจเพิ่มเดือนแต่ละครั้งเป็นไปด้วยความล่าช้า ประชาชนโดยเฉพาะที่อยู่ห่างไกลเกิดความสับสนใจวันที่ และปีเหล่านี้หลายปีในช่วงท้ายๆ ของการใช้ปฏิทินโรมัน ถูกเรียกว่า ปีแห่งความสับสน หรือ Years of Confusion ครับ

จูเลียส ซีซาร์ จนกลายมาเป็นปฏิทินมาตรฐานในปัจจุบัน

เมื่อจูเลียส ซีซาร์ (ที่ผู้อ่านหลายท่านน่าจะรู้จัก) ขึ้นมาปกครองโรม เขาเองก็ต้องประสบพบเจอกับปัญหานี้เช่นกัน เขาจึงสั่งให้มีการจัดทำปฏิทินรูปแบบใหม่ ซึ่งอ้างอิงจากวิถีโคจรของดวงอาทิตย์ ปฏิทินที่ว่านี้ 1 ปี มี 365 วัน และมีอธิกวารทุกๆ 4 ปี ทำให้มีวันเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 365.25 วัน เราเรียกปฏิทินนี้ว่า ปฏิทินจูเลียน ครับ และซีซาร์ยังได้ใส่ชื่อตัวเองลงไปในเดือนของปฏิทินด้วย เดือนที่ว่าก็คือ July นั่นเอง

แน่นอนว่าปฏิทินจูเลียน ไม่ได้ถูกใช้ตามนั้นมาจนถึงปัจจุบัน (เพราะข้างบนก็ได้อธิบายถึงตัวเลข 4 , 100 , 400 กันมาแล้ว // มึนหัวอีกรอบ) ปฏิทินของจูเลียนถูกใช้ตั้งแต่ 45 ปีก่อนคริสตศักราช จนถูกปรับปรุง และประกาศใช้ปฏิทินรูปแบบใหม่ โดย สมเด็จพระสันตะปาปาเกรกอรีที่ 13 ในปี ค.ศ. 1582 [4] เราเรียกปฏิทินนี้ว่า ปฏิทินกริกอเรียน หรือ ปฏิทินมาตรฐาน ที่ใช้กันเกือบทั้งโลกในปัจจุบันครับ

สาเหตุที่ต้องปรับปรุงกันอีกรอบนั้น เพราะปฏิทินจูเลียน ซึ่งมีความยาวของปีอยู่ที่ 365.25 วัน มันยาวกว่าฤดูกาลจริงๆ อยู่นิดดดดดดดดดดดดดดดดดดดดนึงครับ ทำให้วันวสันตวิษุวัต (ชื่อแปลกๆ อีกแล้วโว้ย! // วันที่ดวงแกนโลกอยู่ในระนาบได้ฉากกับดวงอาทิตย์ กลางวันจะเท่ากับกลางคืน) ซึ่งเกิดปีละ 2 ครั้ง มีการคลาดเคลื่อนไป การปรับปรุงครั้งนี้ ก็เพื่อที่จะทำให้วันวันนั้นมันตรงกับความเป็นจริงมากขึ้นครับ

เราจะหยุดกันที่ปฏิทินกริกอเรียนไหม?

อาจจะไม่ครับ … อ่าว อ่านมาโคตรยาว แค่นี้ยังละเอียดไม่พอเหรอ!#$%^&&*%^#$#&^% (เฟี้ยงปากกา เพราะอันที่อยู่ในมือมันแพง …ยังผ่อนไม่หมดด้วย) ยังละเอียดไม่พอครับ เพราะจำนวนวันต่อปีจริงๆ ที่ถูกคำนวนทางวิทยาศาสตร์นั้น อยู่ที่ 365 วัน 5 ชั่วโมง 48 นาที 46 วินาที หรือ 365.2422 วัน ดังที่ได้กล่าวไปเมื่อตอนต้นบทความครับ

นั่นแปลว่า ปฏิทินกริกอเรียนมีความคลาดเคลื่อน โดยช้าลง ปีละประมาณ 26 วินาทีครับ

26 วินาที…

ถ้าหากมองจากจำนวนปีในช่วงชีวิตที่เรา หมายถึงผม และท่านผู้อ่านอาศัยอยู่ ตีให้ 100 ปีเลย ปฏิทินคลาดเคลื่อนปีละ 26 วินาที ถ้า 100 ปีก็คลาดเคลื่อนไป 43.34 นาที อาจดูเป็นเวลาที่ไม่มากนะครับ แต่ถ้าเรานับตั้งแต่ปี ค.ศ. 1582 จนถึงปัจจุบัน (2020) ระยะเวลา 438 ปีนี้ ปฏิทินกริกอเรียนของเราเราคลาดเคลื่อนไปเกือบๆ 4 ชั่วโมงแล้ว!

ปฏิทินกริกอเรียน จึงยังไม่ใช่ปฏิทินที่สมบูรณ์แบบครับ ในอนาคตข้างหน้า อาจภายในช่วงชีวิตของเรา หรือหลังจากนั้น โลกทั้งใบถ้าหากยังคงมีมนุษยชาติอยู่ คงต้องมีการดำเนินการ หรือการเปลี่ยนแปลงใดๆ ต่อปฏิทินที่ใช้กันอยู่เป็นแน่ แต่สำหรับปัจจุบันวันนี้เหรอ เป็นแบบนี้ไปก่อนแล้วกัน (ผ่าม!)

และเหนือสิ่งอื่นใด เอ… เราคุยกันมาหลายย่อหน้าจนถึงตรงนี้ (ที่จริงคือคุยคนเดียว และให้ท่านอ่าน) สรุปแล้วผมจะบอกอะไร? จะบอกว่าสุขสันต์วันเกิดคนที่เกิดวันที่ 29 กุมภาพันธ์ ทุกท่านๆ (เย่ๆๆ) จะให้กำลังใจแก่ผู้อ่านที่ยังไม่ได้เงินเดือน (ฮึบ!) และจะขอฝาก The Paragraph ไว้ในอ้อมออก เอ้ย! อ้อมอกอ้อมใจท่านผู้อ่านด้วยครับ (มันขายของปิดจนได้) สำหรับย่อหน้าสุดท้ายนี้ ขอจบไว้แต่เพียงเท่านี้ครับ สวัสดีครับ

อ่านเพิ่มเติม

1. Vox – We’ve been using the Gregorian calendar for 434 years. It’s still bizarre.
2. History.com – 5 Things You May Not Know About Leap Day

อ้างอิง

[1] NASA . “Calendar Calculations” . สืบค้นเมื่อ 29 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 จาก https://www.grc.nasa.gov/www/k-12/Numbers/Math/Mathematical_Thinking/calendar_calculations.htm

[2] Wikipedia . “ปีอธิกสุรทิน” . สืบค้นเมื่อ 29 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 จาก
https://th.wikipedia.org/wiki/ปีอธิกสุรทิน

[3] Wikipedia . “ปฏิทินจูเลียน” . สืบค้นเมื่อ 29 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 จาก
https://th.wikipedia.org/wiki/ปฏิทินจูเลียน

[4] Wikipedia . “ปฏิทินกริกอเรียน” . สืบค้นเมื่อ 29 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563 จาก
https://th.wikipedia.org/wiki/ปฏิทินกริกอเรียน